Creatinin là sản phẩm được tạo thành từ quá trình thoái hóa Creatin trên các cơ bắp của cơ thể và được thải trừ hoàn toàn bởi thận. Tại đây, Creatinin sẽ được lọc qua các cầu thận, tuy nhiên không được ống thận tái hấp thu lại mà sẽ bài tiết ra ngoài qua nước tiểu. Do đó độ thải Creatinin là chỉ số quan trọng giúp phản ánh chức năng lọc cầu thận và tình trạng của thận.
Độ thanh thải creatinin (Creatinin clearance) là một đại lượng tỉ lệ giữa lượng creatinin thải qua nước tiểu với nồng độ creatinin trong huyết thanh: CrCl (mL/phút) = (UCr.Vnước tiểu)/ (SCr.T).
Tuy nhiên, trong thực hành lâm sàng, việc đo lường trực tiếp độ thanh thải creatinin của bệnh nhân theo phương pháp trên thường gặp nhiều khó khăn. Vì vậy ngườ ta thường sử dụng phương pháp ước lượng độ thanh thải creatinin từ giá trị creatinin trong huyết tương và các đặc điểm khác của bệnh nhân trong các quần thể khác nhau.
Công thức được dùng phổ biến nhất cho người trưởng thành từ 18 tuổi trở lên là phương pháp được đề xuất bởi Cockcroft và Gault:
Với nữ giới: 0,85 x giá trị trên.
Ghi chú: đổi đơn vị của Creatinin: 1mg/dL = 88,4 µmol/L
Hiện nay, cũng có rất nhiều các phần mềm có thể dễ dàng cài đặt trên điện thoại smartphone để hỗ trợ tính toán với các thao tác nhập số liệu cơ bản như eGFR Calculator, MDCalc.... hoặc các trang web hỗ trợ tính trực tuyến như:
https://hscc.vn/tools.asp?id=bantin&idnhom=6&idtin=111;
https://www.msdmanuals.com/vi-vn/chuyên-gia/multimedia/clinical-calculator/ước-tính-độ-thanh-thải-creatinine-bằng-công-thức-cockcroft-gault-đơn-vị-si.
Trong sử dụng thuốc điều trị hiện nay, phần lớn các thuốc được thải trừ hoàn toàn qua thận, trong đó đặc biệt một số nhóm thuốc có nhiều độc tính trên thận. Vì vậy dựa trên độ thanh thải creatinine cho chúng ta biết mức lọc cầu thận, từ đó có thể điều chỉnh liều lượng thuốc phù hợp để đạt hiệu quả điều trị đồng thời tránh độc tính trên thận cho bệnh nhân.
Các nhóm thuốc được sử dụng hiện nay, Kháng sinh là một trong những thuốc cần phải hiệu chỉnh liều dựa trên chức năng thận của bệnh nhân. Dựa theo nhu cầu cấp thiết này, Tổ Dược Lâm sàng đã tổng hợp các tài liệu để tóm tắt bảng liều tra cứu nhanh cho các kháng sinh thông dụng hiện nay đang được sử dụng tại bệnh viện. Việc lựa chọn liều theo khuyến cáo dựa trên độ thanh thải của creatinine đã góp phần giúp cán bộ y tế dễ dàng sử dụng các mức liều phù hợp trong điều trị trên bệnh nhân.
Kết luận
Đánh giá mức lọc cầu thận thông qua độ thanh thải của creatinin là một trong những thông số quan trọng giúp sử dụng các thuốc an toàn, hiệu quả trong đó có kháng sinh. Vì vậy trong quá trình điều trị cần đặc biết chú ý một số vấn đề sau:
- Bác sĩ /dược sĩ lâm sàng cần thường xuyên theo dõi chức năng thận của bệnh nhân, đặc biệt khi sử dụng các thuốc có độc tính trên thận, theo dõi, đánh giá mức lọc cầu thận, từ đó giám sát chức năng thận hoặc hiệu chỉnh liều thuốc hợp lý, an toàn.
- Bác sĩ – dược sĩ có thể trao đổi nếu có thông tin bất thường về hiệu chỉnh liều thuốc theo mức lọc cầu thận ước tính trên từng bệnh nhân cụ thể.
Nguồn tham khảo:
The Sanford Guide to Antimicrobial Therapy. 2021
Uptodate online 2021